พฤติกรรมเนือยนิ่งคืออะไร? เมื่อ “งาน” กับ “ช่วงเวลาพัก” กำลังทำให้เราอยู่นิ่งนานกว่าที่คิด

เช้าแต่ละวันของคนวัยทำงานอาจเริ่มจากการนั่งรถ ต่อด้วยนั่งหน้าคอม ตอบอีเมล ประชุม และเร่งปิดงานให้ทันเวลา

บางคนตั้งใจจะลุกไปเข้าห้องน้ำ แต่พอมีข้อความเด้งเข้ามา ก็คิดว่า “ขอทำตรงนี้ให้เสร็จก่อน”

จากครึ่งชั่วโมงกลายเป็นหนึ่งชั่วโมง จากหนึ่งชั่วโมงกลายเป็นเกือบครึ่งวัน

พอเลิกงานก็อยากพัก จึงนั่งกินข้าว เปิดซีรีส์ แล้วไถโทรศัพท์ต่ออีกนิด

รู้ตัวอีกที “ตอนเดียว” กลายเป็นสามตอน

“อีกห้านาที” กลายเป็นเกือบเที่ยงคืน

ทั้งวันเราอาจไม่ได้รู้สึกว่าขี้เกียจเลย เพราะช่วงหนึ่งกำลังทำงาน อีกช่วงกำลังพักผ่อน แต่สำหรับร่างกาย ทั้งสองช่วงมีสิ่งหนึ่งเหมือนกัน คือ เราอยู่ในท่านั่ง หรือเอนนอนต่อเนื่องนานเกินไป

และนี่คือสิ่งที่เรียกว่า “พฤติกรรมเนือยนิ่ง”

พฤติกรรมเนือยนิ่ง ไม่ได้แปลว่าเป็นคนเฉื่อยหรือไม่เอาไหน

คำว่า “เนือยนิ่ง” อาจทำให้นึกถึงคนเฉื่อยชา แต่ในทางสุขภาพไม่ได้ใช้ตัดสินนิสัยของใคร

พฤติกรรมเนือยนิ่ง หรือ Sedentary Behavior คือช่วงที่เราตื่นอยู่ แต่ร่างกายอยู่ในท่านั่ง เอน หรือนอน และใช้พลังงานต่ำมาก ไม่เกิน 1.5 METs   เช่น นั่งทำงาน นั่งประชุม นั่งรถ ดูทีวี เล่นเกม หรือเอนหลังเล่นโทรศัพท์

หลายคนอาจรู้สึกว่า “ก็ไม่ได้อยู่นิ่งนะ” เพราะยังไถฟีด ใช้นิ้วพิมพ์ มือคลิกเมาส์ หรือขยับตัวเล็ก ๆ อยู่ตลอดเวลา

แต่ในมุมของร่างกาย การขยับเล็ก ๆ เหล่านี้ยังไม่เพียงพอ เพราะ กล้ามเนื้อขนาดใหญ่ เช่น ขา สะโพก และต้นขา แทบไม่ได้ทำงาน  ซึ่งถ้าอยู่ในท่านั้นนานเกินไปโดยไม่ลุกขยับ ร่างกายก็จะถือว่าอยู่ในภาวะเนือยนิ่ง

พฤติกรรมเนือยนิ่งเกิดขึ้นได้จากหลายปัจจัยในชีวิตประจำวัน

พฤติกรรมเนือยนิ่งไม่ได้มีสาเหตุเดียว และมักไม่ได้เกิดขึ้นจากสถานการณ์ใดสถานการณ์หนึ่งโดยเฉพาะ แต่เป็นผลรวมของหลายปัจจัยที่เกิดขึ้นตลอดทั้งวัน

ทั้งรูปแบบการทำงานที่ต้องนั่งหน้าจอเป็นเวลานาน การเดินทางที่ใช้เวลาต่อเนื่อง ไปจนถึงช่วงเวลาพักผ่อนที่เราตั้งใจจะผ่อนคลาย แต่กลับอยู่นิ่งนานโดยไม่รู้ตัว

เมื่อสิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นต่อเนื่องและซ้ำ ๆ ในชีวิตประจำวัน จึงทำให้เวลาที่ร่างกายอยู่นิ่งสะสมเพิ่มขึ้นโดยที่เราแทบไม่ทันสังเกต

และไม่ว่าจะเกิดจากเหตุผลใด สิ่งที่เหมือนกันคือ ร่างกายอยู่นิ่งต่อเนื่องนานเกินไปโดยไม่รู้ตัว

ทำไมการอยู่นิ่งนานจึงสำคัญต่อสุขภาพ

ร่างกายของมนุษย์ถูกออกแบบมาให้มีการเคลื่อนไหวระหว่างวัน เมื่อเรานั่งหรืออยู่นิ่งนาน กล้ามเนื้อจะทำงานน้อยลง การใช้พลังงานลดลง และอาจส่งผลต่อระบบต่าง ๆ ของร่างกาย เช่น การควบคุมระดับน้ำตาล ไขมัน และความดันโลหิต

หากเกิดขึ้นซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน ก็อาจเพิ่มความเสี่ยงของโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง หรือ NCDs เช่น เบาหวาน ความดันโลหิตสูง และโรคหัวใจ

ไม่ได้หมายความว่า การนั่งนานเพียงวันเดียวจะทำให้เกิดโรคทันที แต่หากกลายเป็นพฤติกรรมที่เกิดขึ้นเป็นประจำ ก็เป็นความเสี่ยงที่ไม่ควรมองข้าม

ไม่ต้องรอให้มีเวลาว่าง แค่หาช่วงให้ร่างกายได้ขยับ

การลดพฤติกรรมเนือยนิ่งไม่จำเป็นต้องออกกำลังกายหนัก แค่ ตัดช่วงการอยู่นิ่งด้วยการลุกขึ้นขยับเป็นระยะ ก็เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีได้ แนวคิดง่าย ๆ คือ ทุก 30 นาที ลุกขยับอย่างน้อย 3 นาที อาจเป็นการยืน เดิน ยกขา ย่อเข่า ย่ำเท้า เขย่งปลายเท้า หรือขยับเบา ๆ ในพื้นที่ที่มีแบบใดก็ได้

“ลุกค่ะเทวดา” ชวนคนไทยลดเนือยนิ่งด้วยเรื่องเล็ก ๆ ที่ทำได้จริง

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หรือ สสส. พัฒนาแคมเปญ “ลุกค่ะเทวดา ลดเนือยนิ่ง” เพื่อชวนให้คนไทยรู้ทันช่วงเวลาที่ตัวเองอยู่นิ่งนาน และลุกขึ้นขยับร่างกายระหว่างวัน   ไม่ต้องปรับอะไรมากมาย แค่ไม่ปล่อยให้ตัวเองอยู่นิ่งนานเกินไป

ครั้งต่อไปที่นั่งเพลินจนลืมเวลา ลองเตือนตัวเองสั้น ๆ ว่า “ลุกค่ะ”

ติดตามข่าวสารสุขภาพจากทางสสส.ได้ที่

Facebook : Social Marketing Thaihealth by สสส.

Line : @thaihealththailand

Tiktok: @thaihealth

Youtube: SocialMarketingTH