เลือก(สัก)ตั้ง EP.7 : ใครบ้างมีสิทธิเป็นนายกฯ

การเลือกตั้งทั่วไปเป็นการไปใช้สิทธิเลือก ส.ส. และ ส.ส. ก็จะไปเลือกนายกฯ แต่ใครกันที่มีคุณสมบัติที่จะได้รับเลือก และหากจะเป็นนายกฯต้องผ่านขั้นตอนอย่างไร และมีคุณสมบัติอย่างไรบ้าง

แม้การเลือกตั้งครั้งนี้จะเป็นการเลือกตั้ง ส.ส.​แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่า นี่คือการเลือกตั้งนายกรัฐมนตรีทางอ้อม เพรา ส.ส.​ก็จะเข้าไปจัดตั้งรัฐบาล และการเลือกตั้งก็กำหนดว่าให้พรรคยื่นบัญชีคนทีสมควรจะเป็นนายกฯเอาไว้ด้วย

เราลองดูกันว่า คนที่จะเป็นนายกฯ จะต้องมีคุณสมบัตือย่างไร โดย รธน. ได้กำหนดคุณสมบัติไว้ดังนี้

1. มีสัญชาติไทยโดยการเกิด

2. มีอายุไม่ต่ำกว่า 35 ปี

3. การศึกษาไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีหรือเทียบเท่า

4. มีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์

ส่วนลักษณะต้องห้ามนั้นก็ค่อนข้างที่จะเข้มงวด  โดยเฉพาะเรื่องมาตรฐานทางจริยธรรมได้แก่

1. ไม่มีพฤติกรรมที่เป็นการฝ่าฝืน หรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานทางจริยธรรมอย่างร้ายแรง

2. ไม่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 98 ที่ระบุลักษณะบุคคลที่ต้องห้าม]’รับสมัครเลือกตั้ง เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เช่น ติดยาเสพติดให้โทษ, เป็นบุคคลล้มละลายหรือเคยเป็นบุคคลล้มละลายทุจริต, เป็นเจ้าของหรือผู้ถือหุ้นในกิจการหนังสือพิมพ์หรือสื่อมวลชนใด ๆ

3. ไม่เป็นผู้ต้องคำพิพากษาให้จำคุก หรือมีการรอการลงโทษ  เว้นแต่ในความผิดที่กระทำโดยประมาท ความผิดลหุโทษ หรือความผิดฐานหมิ่นประมาท

4. ไม่เคยพ้นจากตำแหน่ง เพราะการทำผิดในการใช้ตำแหน่งแทรกแซงการทำงานเพื่อผลประโยชน์ และการเป็นผู้ถือหุ้นในบริษัทมาไม่เกิน 2 ปี

5. ไม่เคยดำรงตำแหน่งนายกฯมาเป็นเวลา 8 ปี ไม่ว่าจะติดต่อกันหรือไม่

ทั้งนี้ รัฐธรรมนูญ 2566 ไม่ได้กำหนดว่า คนที่จะเป็น นายกฯต้องมาจากคนที่เป็น ส.ส. หรือไม่ แต่ต้องมาจากคนที่พรรคการเมืองยื่นเสนอบัญชีนายกฯเอาไว้เมื่อครั้งสมัครรับเลือกตั้ง แต่หากคนที่จะเป็น นายกฯ ได้รับเลือกตั้งเป็น ส.ส. ด้วย ก็ต้องลาออกจากตำแหน่ง ส.ส. เสียก่อนที่จะรับตำแหน่ง และหลังจากได้รับการแต่งตั้งแล้วก็จะเลือกคณะรัฐมนตรีเพื่อมาบริหารประเทศต่อไปป