ภารกิจเปลี่ยนขวดไร้ค่าเป็นจีวร อิฐ และพลังงาน ที่วัดจากแดง

เมื่อเดินเข้าสู่วัดจากแดง ซึ่งตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาในพื้นที่บางกะเจ้า อำเภอพระประแดง บรรยากาศโดยรอบมีความสงบและร่มรื่น สิ่งหนึ่งที่สะดุดตาคือร้านค้าของโครงการพิเศษของวัด ซึ่งจัดพื้นที่ให้สอดคล้องกับแนวคิดด้านการลดและจัดการขยะอย่างเป็นระบบ โดยบริเวณหน้าร้านมีป้ายอธิบายกระบวนการจัดเก็บและนำขยะเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล ตั้งแต่การรับขวดพลาสติกที่ถูกนำเข้าสู่โครงการ การคัดแยก ไปจนถึงการแปรรูปเป็นเส้นใยโพลีเอสเตอร์ โดยภายในร้านยังมีผลิตภัณฑ์หลากหลายประเภทจัดแสดง อาทิ หมวก พวงกุญแจ เสื้อเชิ้ต ชุดเดรส และผ้าห่ม

ถัดเข้าไปด้านหลังร้านเป็นพื้นที่เปิดโล่ง ซึ่งมีอาสาสมัครกำลังสาธิตกระบวนการทอผ้าให้ผู้มาเยี่ยมชมได้เห็นอย่างใกล้ชิด ผลิตภัณฑ์ที่จัดแสดงทั้งหมดเป็นผลจากกระบวนการนำขวดพลาสติกมาแปรรูปเป็นเส้นใย ก่อนนำเข้าสู่กระบวนการทอและตัดเย็บ โดยการทอผ้าถือเป็นหนึ่งในขั้นตอนสำคัญของโครงการ ขณะที่วัดจากแดงยึดหลักว่าผลิตภัณฑ์ที่เกิดขึ้นควรสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้จริง

วัดจากแดงตั้งอยู่ในพื้นที่บางกะเจ้า อำเภอพระประแดง ซึ่งเป็นพื้นที่สีเขียวขนาดใหญ่ทางตอนใต้ของกรุงเทพฯ และได้รับการกล่าวถึงในฐานะ ปอดของกรุงเทพฯ ขวดพลาสติก PET ที่วัดรวบรวมจากแหล่งต่าง ๆ จะถูกนำมาคัดแยกและอัดเป็นก้อนภายในพื้นที่วัด ก่อนส่งต่อไปแปรรูปเป็นเส้นใยโพลีเอสเตอร์ และส่งกลับมายังวัดในรูปของเส้นด้าย จากนั้นอาสาสมัครจะนำเส้นด้ายมาทอและตัดเย็บเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ รวมถึงจีวรสำหรับพระสงฆ์

ผลิตภัณฑ์กลุ่มเครื่องนุ่งห่ม โดยเฉพาะจีวรจากเส้นใยรีไซเคิล เป็นหนึ่งในผลงานที่ทำให้โครงการของวัดจากแดงเป็นที่รู้จักในวงกว้าง โดยข้อมูลการคำนวณในช่วงปี ค.ศ. 2019-2021 ระบุว่า โครงการสามารถรวบรวมขยะพลาสติกได้เฉลี่ยประมาณ 10 ตันต่อเดือน และขวดพลาสติกขนาด 600 มิลลิลิตรประมาณ 15,600 ขวด สามารถนำมาใช้ในการผลิตจีวร 1 ผืนที่มีความยาวประมาณ 2 เมตร ซึ่งเป็นขนาดที่เหมาะสมสำหรับการห่มของพระสงฆ์

แม้เส้นด้ายที่ผลิตจากวัสดุรีไซเคิลอาจมีสัมผัสที่แตกต่างจากจีวรผ้าฝ้ายทั่วไป แต่ประเด็นสำคัญของกระบวนการนี้อยู่ที่การนำขวดพลาสติกที่ผ่านการใช้งานแล้วเข้าสู่กระบวนการผลิต จนกลายเป็นเครื่องนุ่งห่มที่สามารถนำมาใช้งานได้จริง แนวคิดดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงการนำวัสดุที่ถูกมองว่าเป็น ขยะ กลับเข้าสู่ห่วงโซ่การผลิตและสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับวัสดุนั้น จากเดิมที่อาจจบลงด้วยการถูกนำไปกำจัดด้วยการฝังกลบ หรือ Landfills ให้กลับกลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่สามารถนำมาใช้งานได้จริง

เบื้องหลังแนวคิดดังกล่าวยังเชื่อมโยงกับธรรมเนียมปฏิบัติของพระพุทธศาสนาที่มีมาอย่างยาวนาน โดยในอดีตพระสงฆ์มีการนำผ้าที่ถูกทิ้งแล้วมาทำเป็นจีวร แนวคิดสำคัญที่แตกต่างออกไปในปัจจุบันคือการนำวัสดุเหลือใช้รูปแบบใหม่อย่างขวดพลาสติกเข้าสู่กระบวนการผลิต พร้อมสร้างห่วงโซ่อุปทานเพื่อรองรับวัสดุดังกล่าว

อย่างไรก็ตาม การดำเนินงานของวัดจากแดงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการรีไซเคิลขวด PET เท่านั้น ขยะประเภทอื่นที่ระบบรีไซเคิลทั่วไปอาจไม่รับซื้อหรือมีต้นทุนในการแปรรูปสูง ก็ถูกนำมาคัดแยกและหาทางใช้ประโยชน์เช่นกัน หนึ่งในนั้นคือ Polystyrene Foam หรือกล่องโฟม ซึ่งเป็นวัสดุที่มีมูลค่าค่อนข้างต่ำและนำกลับมารีไซเคิลได้ยาก วัดจากแดงนำโฟมเข้าสู่กระบวนการหลอมและผสมกับคอนกรีตเพื่อผลิตเป็นอิฐก่อสร้างน้ำหนักเบา ขณะที่ฝาขวดซึ่งทำจากพลาสติกที่มีความแข็งและทนทานกว่าตัวขวด PET จะถูกคัดแยกด้วยมือ ก่อนนำเข้าสู่กระบวนการหลอมและผลิตเป็นเฟอร์นิเจอร์ เช่น เก้าอี้และโต๊ะ นอกจากนี้ ซองขนมแบบเคลือบโลหะซึ่งโดยทั่วไปมีข้อจำกัดในการนำกลับมารีไซเคิล ก็ถูกนำเข้าสู่กระบวนการแปรรูปเป็นเชื้อเพลิง เพื่อให้วัสดุเหลือใช้เหล่านี้สามารถถูกนำกลับมาใช้ประโยชน์แทนการถูกส่งไปฝังกลบ

เมื่อพิจารณากระบวนการทั้งหมดร่วมกัน จะเห็นได้ว่าโครงการของวัดจากแดงให้ความสำคัญกับขยะที่ระบบรีไซเคิลทั่วไปอาจไม่สามารถรองรับได้ เนื่องจากข้อจำกัดด้านต้นทุนหรือความคุ้มค่าในการแปรรูป ไม่ว่าจะเป็นโฟม ฝาขวด หรือซองขนมเคลือบโลหะ แม้ว่าวัสดุเหล่านี้จะสามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ในทางเทคนิค แต่ต้นทุนและกระบวนการที่ซับซ้อนทำให้ไม่ได้รับความสนใจจากระบบรีไซเคิลเชิงพาณิชย์มากนัก

โครงการของวัดจากแดงจึงเข้ามามีบทบาทในช่องว่างดังกล่าว โดยพยายามสร้างรูปแบบการจัดการขยะที่สามารถสร้างประโยชน์กลับคืนมาเป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้งานได้จริง ผ่านการอาศัยแรงงานจิตอาสาและใช้พื้นที่ว่างของวัดเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการดำเนินงาน แน่นอนว่าการดำเนินงานในพื้นที่ยังมีข้อจำกัดหลายด้าน ทั้งจำนวนบุคลากรที่มีไม่มากและส่วนใหญ่เป็นอาสาสมัครซึ่งมีเวลามาช่วยงานแตกต่างกันไป รวมถึงอุปกรณ์บางส่วนที่ยังมีข้อจำกัดด้านประสิทธิภาพ นอกจากนี้ พื้นที่ผลิตหลายส่วนเป็นพื้นที่เปิดโล่ง ทำให้ต้องเผชิญกับสภาพอากาศร้อน ซึ่งอาจส่งผลต่อความต่อเนื่องในการทำงาน

อีกประเด็นที่น่าสนใจคือความแตกต่างระหว่างปริมาณวัสดุที่รับเข้ามากับปริมาณผลิตภัณฑ์ที่สามารถผลิตออกมาได้จริง เนื่องจากกระบวนการแปรรูปขยะแต่ละประเภทมีขั้นตอนและข้อจำกัดแตกต่างกัน ทำให้ไม่ใช่วัตถุดิบทั้งหมดที่สามารถเปลี่ยนเป็นผลิตภัณฑ์สำเร็จรูปได้ในทันที

อย่างไรก็ตาม ข้อจำกัดเหล่านี้ไม่ได้ทำให้ความสำคัญของโครงการลดลง เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นจากกระบวนการดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า วัสดุเหลือใช้หลายประเภทสามารถถูกนำกลับเข้าสู่กระบวนการผลิตและสร้างเป็นผลิตภัณฑ์ที่ใช้งานได้จริง ตั้งแต่จีวร อิฐก่อสร้าง เฟอร์นิเจอร์ ไปจนถึงเชื้อเพลิง สิ่งที่โครงการมีอยู่จึงไม่ใช่เพียงแนวคิดเรื่องการคัดแยกขยะ แต่เป็นกระบวนการที่เชื่อมโยงตั้งแต่การรวบรวม การคัดแยก การแปรรูป ไปจนถึงการผลิตและนำกลับมาใช้งานจริง

สิ่งที่น่าสนใจอีกประการหนึ่งคือ เจ้าหน้าที่ของโครงการไม่ได้มุ่งเน้นการขอรับบริจาคจากผู้มาเยี่ยมชม แต่ต้องการให้ผู้คนรับรู้และสนับสนุนให้โครงการสามารถดำเนินงานต่อไปได้

จากขวดพลาสติกที่อาจถูกทิ้งเป็นขยะ ไปจนถึงจีวร อิฐก่อสร้าง เฟอร์นิเจอร์ และเชื้อเพลิง สิ่งที่เกิดขึ้นที่วัดจากแดงจึงเป็นอีกตัวอย่างหนึ่งของความพยายามนำวัสดุเหลือใช้กลับเข้าสู่กระบวนการผลิตและสร้างประโยชน์ขึ้นมาใหม่ โดยมีทั้งองค์ความรู้ แรงงานจิตอาสา และการจัดการที่เชื่อมโยงกันเป็นกระบวนการ เรื่องราวของวัดจากแดงจึงไม่ได้มีเพียงเรื่องของ การรีไซเคิล หากแต่เป็นเรื่องของการทดลองสร้างระบบจัดการวัสดุเหลือใช้ที่สามารถเปลี่ยนสิ่งที่เคยถูกมองว่าไม่มีมูลค่า ให้กลับมาเป็นสิ่งของที่สามารถใช้งานได้จริง และอาจเป็นอีกหนึ่งแนวทางที่ช่วยให้เห็นว่า การจัดการขยะสามารถไปไกลกว่าการคัดแยกและการรณรงค์สร้างความตระหนักรู้ได้

From Discarded Bottles to Robes-Bricks-Fuel at Wat Chak Daeng

You enter Wat Chak Daeng, one of the temples located next to the Chao Phraya River, through the shop front, which is an extension of the same theme: signage on the walls describes the steps in order, from the bottles that come in to the polyester thread that comes out; shelves display the finished products like hats, keychains, shirts, and one dress and a blanket. Just behind the shop in fresh air, the volunteers are weaving in plain sight. The finished product is the face presented to the public; the weaving is the project. The temple's premise is that everything it produces will serve a purpose.

The temple is in Bang Kachao, Phra Pradaeng District, in the area south of Bangkok known as the city's green lung, where open space is protected. Collected PET bottles are segregated on site, compressed into bales, then dispatched to be reformulated into polyester fibre, which the temple receives back in thread form. Volunteers are weaving and sewing the thread into robes for the monks, and these collections of clothing, especially the robes, are what the project is known for. Calculations between 2019 and 2021 reported some 10 tonnes of plastic collected monthly, or approximately 15,600 ml bottles in a two-metre robe, though those numbers are a few years old now.

The thread is noticeably rougher than the many cotton robes hung at the temple doors, and that difference is perceptible to the touch. The more significant point is that the material has been successfully woven through the entire process and into usable, clean, wearable clothing. That distinction is what separates a supply chain that works from a project that only raises awareness, and very few recycling initiatives manage it.

There is a long tradition behind this. Buddhist monks have made robes from discarded cloth for more than two thousand years. What is new is the material and the supply chain built to handle it, and that part has not been done before. Less attention has been paid to the rest of the operation, but arguably it is the more interesting part.

Polystyrene foam, a low-value, hard-to-recycle product, can be melted into a material, blended with concrete and used to produce lightweight blocks for building at a reduced unit cost. Bottle caps, a hard plastic with a more durable profile than the bottles, are sorted by hand, melted down and used to produce furniture in the form of chairs and tables; the seats and backs had no give or instability under weight and seem likely to be functional for quite some time. Even metallised snack wrappers, which are normally considered unrecyclable, are broken down into fuel oil.

Taken as a group, those three processes at the temple work in a very similar way. They target a resource that the formal recycling network categorically refuses to buy economically. The foam, the bottle caps and the metallised wrappers are all technically recoverable; the economics don't stack up for the industrial bodies to do it.

What this project has effectively built is an operation that makes money in an area most companies find cheaper to ignore, using labour and space that the project already has.

That is certainly a more transferable design than a robe, which requires an outside processor.

There are obviously limits to what can be achieved on site. There was a small team working, and outdated equipment was on display; most production was outdoors at uncomfortably high temperatures, and based on the quantity of incoming material, there is a reasonable concern that the output might be falling short of the input.

That does not make the work less impressive. It makes it more so. Robes, blocks, furniture, and fuel are all made without much machinery or staff or money, which means the limits are down to funding and capacity, not whether the design is workable. The man who showed us around did not ask for donations. He asked that the work be built on, which is a different request and a harder one to walk away from.